இது தமிழகத்தின் மிக முக்கியமான ஆன்மீகத் தலங்களில் ஒன்றாகும். குறிப்பாக 'சப்த விடங்கத் தலங்களில்' இதுவும் ஒன்று என்பது இதன் தனிச்சிறப்பு.
கோயில் அறிமுகம்
இறைவன்: காயாரோகணேஸ்வரர் (அதிபாதர் என்றும் அழைக்கப்படுவார்).
இறைவி: நீலாயதாட்சி (கருந்தடங்கண்ணி).
ஊர்: நாகப்பட்டினம்.
தீர்த்தம்: புண்டரீக தீர்த்தம்.
பெயர்க்காரணம் (தல வரலாறு)
இந்தக் கோயிலின் மூலவர் பெயர் வரக் காரணமே ஒரு சுவாரசியமான கதைதான்.
காயாரோகணம்:
‘காயம்’ என்றால் உடல் என்று பொருள். ‘ஆரோகணம்’ என்றால் ஏறுதல் அல்லது தழுவிக்கொள்ளுதல் என்று பொருள்.
புராண காலத்தில், புண்டரீக மகரிஷி என்ற முனிவர், கண்ணாடியைப் போலத் தெளிவான நீரையுடைய ஒரு தடாகத்தை அமைத்து, அதில் தாமரை மலர்களை வளர்த்து சிவபெருமானை வழிபட்டு வந்தார். அவருக்கு சிவபெருமானை தனது மனித உடலுடனேயே சென்று (முக்தி அடைந்து) கைலாயத்தில் தழுவ வேண்டும் என்ற ஆசை இருந்தது.
அவரது பக்தியை மெச்சிய சிவபெருமான், அவருக்குக் காட்சி தந்து, முனிவர் கேட்டபடியே அவரைத் தன் உடலோடு சேர்த்து அணைத்துக்கொண்டு முக்தி அளித்தார். முனிவர் உடலோடு இறைவனைச் சேர்ந்ததால் (காயம் + ஆரோகணம்), இத்தல இறைவனுக்கு "காயாரோகணேஸ்வரர்" என்று பெயர் வந்தது.
அம்பாள் நீலாயதாட்சி
இக்கோயிலின் மற்றொரு பிரதான சிறப்பு இங்குள்ள அம்பாள்.
நீல கண்கள்: சாதாரணமாக சிலைகளுக்குக் கண்கள் வெள்ளை நிறத்தில்தான் வடிக்கப்பட்டிருக்கும். ஆனால், இங்குள்ள அம்பாளின் கண்கள் இயற்கையாகவே நீல நிறத்தில் (கருங்குவளை மலர் போல) காணப்படுகின்றன. எனவேதான் அன்னைக்கு ‘நீலாயதாட்சி’ (நீலம் + ஆயுதம் + அட்சி) என்று பெயர்.
தனி சந்நிதி: சிவாலயங்களில் அம்பாள் சந்நிதி இறைவனுக்கு இடதுபுறம் அமைந்திருக்கும். ஆனால், இங்கு அம்பாள் தனி சந்நிதியில், தனிக்கொடிமரத்துடன் வீற்றிருந்து அருள்பாலிக்கிறார். இது மிகவும் சக்தி வாய்ந்த பீடமாகக் கருதப்படுகிறது.
பாதிச் சந்திரகாந்தக் கல்: காஞ்சிபுரத்தில் காமாட்சி, காசியில் விசாலாட்சி, மதுரையில் மீனாட்சி வரிசையில் நாகையில் நீலாயதாட்சி மிகவும் பிரசித்தி பெற்றவர்.
சப்த விடங்கத் தலம் (சுந்தர விடங்கர்)
சோழ நாட்டில் தியாகராஜர் குடிகொண்டுள்ள ஏழு முக்கியத் தலங்கள் ‘சப்த விடங்கத் தலங்கள்’ எனப்படுகின்றன. அதில் நாகப்பட்டினமும் ஒன்று.
திருவாரூரில் வீதிவிடங்கர் என்றால், நாகையில் இறைவனின் பெயர் சுந்தர விடங்கர்.
நடனம்: ஒவ்வொரு விடங்கத் தலத்திலும் தியாகராஜர் ஒவ்வொரு விதமாக நடனமாடுவார். நாகப்பட்டினம் கடற்கரை நகரம் என்பதால், இங்கு இறைவனின் நடனம் "பாராவார தரங்க நடனம்" என்று அழைக்கப்படுகிறது.
இதன் பொருள்: கடலில் அலைகள் எப்படி எழுந்து விழுந்து, ஒய்யாரமாக அசைந்து வருமோ, அதைப்போலத் தியாகராஜப் பெருமான் இங்கு நடனமாடுவார்.
அதிபத்த நாயனார் கதை
63 நாயன்மார்களில் ஒருவரான அதிபத்த நாயனார் முக்தி பெற்ற தலம் இதுவே.
அதிபத்தர் ஒரு மீனவர். அவர் தினமும் மீன் பிடிக்கச் செல்லும்போது, தான் பிடிக்கும் முதல் மீனை சிவபெருமானுக்கு அர்ப்பணிப்பதாகக் கூறி கடலிலேயே மீண்டும் விட்டுவிடுவார். ஒருநாள் அவருக்குப் பல கோடி மதிப்புள்ள தங்க மீன் ஒன்று வலையில் சிக்கியது.
அதன் மதிப்பு தெரிந்தும், "என் இறைவனுக்குச் சிறந்தது சேர வேண்டும்" என்று கூறி அந்தத் தங்க மீனையும் கடலிலேயே விட்டார். அவரது தியாகத்தைக் கண்டு மகிழ்ந்த சிவபெருமான், பார்வதி தேவியுடன் காட்சி கொடுத்து அவருக்கு முக்தி அளித்தார்.
இன்றும் ஆவணி மாதத்தில் ‘ஆவணி அவிட்டம்’ அன்று அதிபத்த நாயனார் தங்க மீனை கடலில் விடும் நிகழ்ச்சி இக்கோயில் சார்பாகக் கடற்கரையில் கோலாகலமாக நடைபெறும்.